Chùa Thanh Quả giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật (03/02/2015)

CHÙA THANH QUẢ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ, VĂN HÓA, NGHỆ THUẬT
         
          Chùa Thanh Quả được xây dựng và quản lý chung của bốn thôn: Sinh Quả, Sinh Liên, Minh Kha, Tê Quả, thuộc hai xã Bình Minh và Tam Hưng của huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội.
          Chùa có tên chữ là: Sùng Quang Tự nghĩa là chùa Sùng Quang và còn có tên thường gọi là chùa Thanh Quả hoặc chùa Tứ xã.
          Khác với phần lớn các ngôi chùa trong vùng, chùa Thanh Quả ngoài việc thờ phật còn thờ Thần Ngô Long một vị tướng thời Hùng Vương. Hiện nay có hai nơi thờ Thần Ngô Long là chùa Hàm Long ( quận Hoàn Kiếm) và chùa Thanh Quả. Qua tìm hiểu sự tích về Thần Ngô Long cho thấy những dữ liệu liên quan đến Thần đều gắn với chùa Thanh Quả và chùa Hàm Long.
          Căn cứ vào một số di vật hiện còn tồn tại đến ngày nay, thì chùa Thanh Quả được xây dựng vào khoảng thế kỷ thứ ba trước công nguyên. Trải qua những biến đổi của tự nhiên, biến đổi của lịch sử xã hội và sự tàn phá của chiến tranh, nhưng nhân dân bốn thôn và khách thập phương luôn tu bổ, tôn tạo và giữ gìn được những di vật quí do các triều đại phong kiến đã phong sắc nhiều lần và tặng những mỹ tự cao đẹp cho Thần Ngô Long được thờ tại chùa.
          * Về giá trị Lịch sử: Chùa đánh dấu một nét đặc trưng của phật giáo Việt Nam, với tổng thể tôn giáo thờ phật và thờ thần của tín ngưỡng bản địa, người có công với nước với dân.
          Thần Ngô Long được thờ trong chùa là một nhân vật nổi tiếng trong hệ thống thần thoại về buổi bình minh của lịch sử dân tộc. Thần là người có nhiều công lao trong lịch sử chống giặc ngoại xâm và liên quan đến nguồn gốc tiên rồng của dân tộc ta.
          Sự hiện diện của Phúc Thần Ngô Long không chỉ làm tăng giá trị nội dung của ngôi chùa mà còn là vốn cổ vũ quí giá trong việc giáo dục, phát triển truyền thống văn hóa tốt đẹp của nhân dân địa phương.
          Những ghi chép trong sử sách, thần tích, truyền thuyết lịch sử và câu truyện kể truyền miệng về Thần được lưu truyền lại trong trí nhớ của quần chúng nhân dân từ ngàn đời và được nhân dân giữ gìn tôn vinh thành những điều thiêng liêng. Đây cũng là những trang sử lâu đời nhất, đồng thời cũng giúp ích cho các thế hệ sau hiểu thêm về đời sống của tổ tiên dân tộc.
          * Về giá trị kiến trúc Nghệ thuật: Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, của tự nhiên, chùa Thang Quả không còn giữ được dáng vẻ ban đầu. Kiến trúc hiện nay của ngôi chùa là sản phẩm vật chất của những lần trùng tu, sửa chữa của nhân dân tứ xã. Tuy nhiên giá trị hiện còn của di tích vẫn là tổng thể  khối kiến trúc trang nghiêm, có giá trị nhiều mặt khi đánh giá ngôi chùa. Các di vật gỗ được chạm khắc cầu kỳ như hương án, cửa võng… đã tôn thêm vẻ đẹp của kiến trúc chùa, với những đường nét trạm khắc tinh xảo theo các đề tài trang trí truyền thống …. Đặc biệt giá trị nghệ thuật độc đáo của di tích được thể hiện tập trung qua hệ thống tương tròn và cao hơn cả là pho tượng đúc bằng đồng thể hiện vị Thần Ngô Long. Dưới bàn tay khéo léo của tạo hóa, của các nghệ nhân xưa đã để lại những tác phẩm điêu khắc tiêu biểu như bộ tượng Tam Thế Phật, Di Đà Tam Tôn, Tòa Cửa Long… Mỗi pho tượng được thể hiện bằng những nét khái quát riêng, phù hợp với tính cách từng nhân vật. Đây là những tư liệu hết sức quí giá về lịch sử văn hóa và chính là cổ vật trong kho tàng di sản văn hóa của nước nhà.
          * Về giá trị Văn hóa- Khoa học:  Chùa Thanh Quả là một di tích kiến trúc thuộc hình thái tôn giáo tín ngưỡng quan trọng của người Việt. Ra đời từ một vùng đất có bề dày truyền thống và nổi danh trong lịch sử, chùa Thanh Quả đã đáp ứng sinh hoạt văn hóa tinh thần và là nơi giáo dục, phát huy truyền thống văn hóa tốt đẹp của dân tộc cho các thế hệ nối tiếp mai sau. Cuốn thần phả cùng những tấm bia đá, quả chuông đồng….Với những nội dung phong phú ghi chép về sự tích ngôi chùa và nội dung thờ cúng của chùa trong quá trình xây dựng, tôn tạo, trùng tu, sửa chữa chùa là vốn cổ quí giá nhất của chùa Thanh Quả. Những tài liệu thành văn đó phản ánh lịch sử tồn tại của di tích góp phần tìm hiểu tư tưởng con người Việt Nam ở những thế kỷ trước.
Để phát huy giá trị di tích chùa Thanh Quả, một ngôi chùa cổ ở phía tây nam thủ đô Hà Nội, với lịch sử đã tồn tại lâu dài, có giá trị điêu khắc nghệ thuật độc đáo, mà ông cha ta để lại cho chúng ta. Xin giới thiệu sơ lược về ngôi chùa để nhân dân và khách thập phương có dịp đến chiêm bái, thưởng ngoạn và thăm quan ngôi chùa./.
 
Nguyễn Thế Vọng. Sưu tầm và ghi chép. 2/2/2015